Hợp tác xã nuôi Ong lấy mật vùng đệm vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng xã Phúc Trạch nỗ lực tham gia xây dựng thương hiệu Mật Ong

Bố Trạch là huyện có diện tích rừng tự nhiên lớn, có Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng là di sản thiên nhiên thế giới, nơi đây có khu hệ thực vật với hơn 95%. Trong đó rừng nguyên sinh chiếm hơn 92%, đây là một tỷ lệ lớn nhất trong các khu vực rừng đặc dụng của nước ta. Hiện nay các nhà khoa học đã xác định được 2.651 loài thực vật bậc cao có mạch với 116 loài được ghi vào Sách đỏ Việt Nam. Nằm trong Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng là vùng còn tồn tại một khu rừng nhiệt đới nguyên sinh ít bị tác động và có tính đa dạng sinh học cao. Với tiềm năng và lợi thế về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên nên Bố Trạch rất phù hợp cho nghề nuôi ong lấy mật, đặc biệt mật ong Phong Nha là sản phẩm đặc sản của huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Sản phẩm mật ong của HTX nuôi ong lấy mật vùng đệm VQG Phong Nha – Kẻ Bàng xã Phúc Trạch đã được chứng nhận OCOP 3 sao

Do nguồn hoa phong phú, đa dạng, nên mật ong Phong Nha có màu vàng nhạt (không đậm nâu như ở các vùng khác), không ngọt gắt như các loại mật khác, đặc biệt là không bị ngả màu hay đóng đường, đây là kết quả của một quá trình biến đổi phức tạp từ mật hoa/dịch ngọt của hoa/dịch tiết của ong thành mật ong và chỉ xảy ra bên trong tổ ong. Mật ong Phong Nha là sản phẩm đặc biệt bởi vì quá trình được sản xuất và thành phần của nó. Nước, cũng như glucose, fructose, các loại đường khác, protein, các chất hữu cơ và tự nhiên khác chắc chắn được coi là thành phần đặc biệt của mật ong không thể loại bỏ. Vì vậy người dân ở đây thường nói “Mật ong Phong Nha nguyên chất là món quà vô giá mà tạo hóa đã ban cho con người”.

Trên địa bàn huyện Bố Trạch nghề nuôi ong lấy mật đã có từ nhiều năm trước, nhưng chủ yếu là tự phát ở các hộ gia đình nên còn manh mún, sản phẩm làm ra chủ yếu là để phục vụ nhu cầu của người dân, những năm gần đây nhận thấy mô hình nuôi ong lấy mật đem lại hiệu quả kinh tế cao, vốn đầu tư ít, rủi ro thấp lại có thu nhập thường xuyên, phù hợp với phát triển kinh tế của nhiều hộ gia đình trên địa bàn huyện, nên huyện Bố Trạch đã thực hiện mô hình thành lập hợp tác xã (HTX) nuôi ong và tổ hợp tác để triển khai việc nuôi ong lấy mật nhằm tăng thu nhập cho các hộ dân trên địa bàn huyện. Từ năm 2018 đến nay trên địa bàn huyện Bố Trạch đã thành lập 4 HTX và 3 Tổ HTX nuôi ong. Trong tổng số HTX và tổ hợp tác nuôi ong có 2 HTX thuộc xã vùng đệm là xã Phúc Trạch và thi trấn Nông trường Việt Trung.

Nghề nuôi ong lấy mật ở xã Phúc Trạch đã có từ nhiều năm trước. Năm 2007 xã Phúc Trạch được dự án phát triển kinh tế nhiều ngành nghề và được dự án nuôi ong hổ trợ 20 đàn ong cho 10 hộ nuôi ong thử nghiệm nghề nuôi ong lấy mật để tăng thu nhập kinh tế cho hộ gia đình, sau 6 năm thực hiện đến năm 2013 chỉ còn 1 hộ duy nhất thực hiện được dự án này và duy trì được 17 đàn ong; song cơn bão số 13 năm 2013 đã cướp đi cả 17 đàn ong của hộ gia đình đó; Đến năm 2019 hộ gia đình anh Huề mới gầy giống lại và cùng với 5 hộ khác đã khôi phục lại đàn ong nội với mỗi hộ 5 đàn ong. Lãnh đạo xã nhận thấy mô hình nuôi ong lấy mật đem lại hiệu quả kinh tế cao, vốn đầu tư ít, rủi ro thấp lại có thu nhập thường xuyên phù hợp với phát triển kinh tế hộ của nhiều gia đình trên địa bàn xã, nên xã đã chủ động nhân rộng mô hình nhằm tăng thu nhập cho hộ dân. Năm 2019, lãnh đạo xã đã chủ động gặp gỡ 5 hộ nuôi ong mới được khôi phục lại đề nghị cho thành lập tổ HTX trên địa bàn xã, từ chổ 5 hộ thành viên đã vận động thêm 10 hộ tham gia và đến năm 2021 có 18 hộ thành viên. Không dừng ở tổ hợp tác mà phải nâng cấp thành HTX để HTX nuôi ong đi vào hoạt động mang lại kinh tế cao cho xã nhà, đồng thời phấn đấu lấy sản phẩm mật ong của xã nhà là thương hiệu là sản phẩm sạch xây dựng sản phẩm OCOP, thế là HTX nuôi ong lấy mật vùng đệm Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng xã Phúc Trạch ra đời ngày 5/10/2021 với 20 thành viên, mỗi thành viên góp vốn với HTX là 9 đàn ong với tổng số lượng đàn là 180 đàn. Từ ngày thành lập HTX cho đến nay, HTX nuôi ong lấy mật vùng đệm Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng xã Phúc Trạch đã đi vào hoạt động có hiệu quả. Năm 2021, sản lượng mật thu được 1.440 lít mật/180 đàn. Năm 2022, nhờ tăng đàn (từ 180 đàn lên 270 đàn), nên sản lượng mật của HTX tăng cao đạt 2.160 lít. Năm 2023 này các thành viên HTX đã đầu tư tăng đàn lên 360 đàn và đang vào thu hoạch mật ong chính vụ, hứa hẹn sẽ có một mùa mật ong chất lượng và sản lượng cao.

Trước những yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm mật ong hoa, HTX nuôi ong lấy mật vùng đệm Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng xã Phúc Trạch đã tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật và được hỗ trợ nguồn vốn để tạo ra các đàn ong khá, năng suất mật cao ít nhiễm bệnh. Các sản phẩm mật ong hoa của vùng Phong Nha khi thành phẩm đều đảm bảo chất lượng về mật, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm phục vụ người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh. Bên cạnh đó việc kiểm soát chất lượng mật ong tại đây đều thông qua ban quản lý HTX, việc quay mật đều do tổ kỹ thuật thực hiện, vì vậy độ đồng đều về chất lượng luôn luôn được đảm bảo mang lại sự tin cậy cho người dùng. Đây là một nét đặc thù của vùng.

Để có được những thành công trên, HTX nuôi ong lấy mật vùng đệm Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng xã Phúc Trạch luôn nhận được sự hỗ trợ của nhiều cơ quan chức năng như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức tập huấn nâng cao năng lực kinh doanh cho đội ngũ cán bộ HTX; tổ chức Helvetas, dự án VFBC của tỉnh hỗ trợ cho HTX bộ nhận diện nhãn mác mật ong rừng Phong Nha – Kẻ Bàng, lô gô HTX, tổ chức cho bà con tập huấn kỹ thuật nuôi ong nội địa, khai thác sản phẩm mật ong cho thành viên HTX, hỗ trợ cho HTX một máy lọc trong mật ong trị giá của máy gần 40 triệu đồng.

NGUYỄN ĐĂNG TUẤN

(Trung tâm Ứng dụng và Thống kê KH&CN Quảng Bình)